مناطق حفاظت شده (اکوتوریسم)

مناطق حفاظت شده (اکوتوریسم)

محلات در بین دو منطقه حفاظت شده حیات وحش قراردارد.

الف) منطقه حفاظت شده هفتاد قله

سرزمین ایران از دیدگاه بوم شناسی در منطقه خشکی از جهان قرار گرفته است. با این­وجود به لطف موقعیت جغرافیایی، تضاد اقلیمی، دامنه تغییرات ارتفاعی از طیف وسیعی از رویشگاههای گیاهی و زیستگاههای جانوری مختلف برخوردار می­باشد. استان مرکزی با وسعتی معادل 26440کیلومتر مربع حدود 8/1 درصد مساحت کشور را تشکیل داده و در شمال غربی قلمرو میانی کشور بین مختصات 48درجه و 57دقیقه تا 52درجه و 05دقیقه طول شرقی و 33درجه و 30دقیقه تا 35درجه و 35 دقیقه تا عرض شمالی قرار دارد. این استان سرزمینی مرتفع و محصور در قلمرویی کوهستانی است که بلندیهای آن به بیش از 3000 متر می­رسد. شرایط جغرافیایی گستره استان را به سه قلمرو کوهستانی، کوهپایه ای و دشتی تفکیک کرده است. حدود 25درصد وسعت استان را دشتها تشکیل می دهند که عامل مهم استقرار جمعیت و سکونت­گاه­های انسانی می­باشند و نزدیک به 72درصد روستاهای استان را در خود جای داده است. همجواری این استان با ارتفاعات رشته کوههای زاگرس و البرز و نزدیکی با کویر مرکزی ایران موجب گوناگونی اقلیم در منطقه شده است. تنوع اقلیمی فضاهای استان عمداَ ناشی از تفاوت ارتفاعات و نزدیکی با کویر و قلمرو شوره­زاری است که گستره وسیعی از استان را در برگرفته اند. قلمروهای اقلیمی (اقلیم ارتفاعات فوقانی همجوار کوه های مرتفع با زمستان های بسیار سرد و پر برف اقلیم-نیمه خشک سرد قلمرو جنوب و جنوب غربی و ارتفاعات غربی-شمال غربی و مرکزی و اقلیم خشک سرد شامل دشتهای مرکزی، شرقی وشمال رقی استان که ناشی از اختلافات ارتفاع حدود 2000متر می باشد.) میزان بارندگی سالیانه استان بر اساس میانگین ده ساله 289 میلیمتر گزارش شده که اندکی بیش از میانگین سالیانه کشور (250میلیمتر) و حدود  میانگین ریزش سالیانه جهان(850میلیمتر) می باشد. این استان با توجه به ویژگی های محیط زیست طبیعی خود به تنهایی نمایانگر بخش قابل توجهی از تنوع زیستی کشور می باشد.

منطقه حفاظت شده هفتاد قله با وسعتی معادل ۹۷۴۰۷ هکتار حدود 7/2 درصد مساحت استان مرکزی را تشکیل داده و محیط پیرامونی آن نیز 140 کیلومتر می باشد. این منطقه از نظر مکانی در فاصله 25کیلومتری شرق اراک، 30کیلومتری شمال خمین و 15کیلومتری شمال غربی محلات و 35کیلومتری دلیجان واقع شده و از لحاظ تقسیمات کشور تابع شهرستان های اراک و محلات می باشد. اين منطقه نام خود را از كوه هفتاد قله واقع در اين منطقه برگرفته است. در فصول مختلف سال بخصوص بهار و تابستان نيز چندين هزار نفر از اهالي شهرهاي اطراف منطقه در گروههاي دانشجويي، دانش­آموزي، كوهنوردي، كاركنان ادارات و كارخانه­ها و نيز خانواده­هاي ساكن در شهرها و روستاهاي اطراف به اين منطقه وارد و ساعاتي را در طبيعت زيباي آن سپري مي نمايند. شكار ورزشي نيز شكلي از اكوتوريسم و يكي از اهداف اوليه مديريت منطقه حفاظت شده هفتاد قله به شمار مي رود. در چند سال اخير براساس ضوابط و با صدور پروانه ويژه شكار در اين منطقه صورت مي­گيرد كه در طي همين سالها دهها شكارچي از كشورهاي مختلف جهان از جمله اسپانيا، چك، قطر، تركيه، برزيل، ايتاليا از طريق آژانسهاي توريستي از اين منطقه بازديد و نسبت به شكار مورد علاقه خود برابر مقررات اقدام نموده­اند. منطقه هفتاد قله به دلیل شرایط خاص جغرافیایی و پوشش گیاهی انبوه و فور جانوران وحشی قابل شکار، یکی از شکارگاههای تاریخی ایران بویژه در دوره قاجار بوده است که سنگ نوشته های باقیمانده در دیواره های صخره ای در چکاب مربوط به سال 1294ه.ق موید این موضوع است. در سال 1349 به لیل ویژگی های طبیعی آن به عنوان منطقه شکار ممنوع اعلام و در سال 1353 با اضافه شدن برخی نواحی و کوههای همجوار به آن توسط سازمان حفاظت محیط زیست بعنوان منطقه حفاظت شده هفتاد قله تغییر نام یافته است.

منطقه هفتاد قله از پیکره­ای کوهستانی که در گستره­ای از تپه­ماهورها و دشت­ها قرارگرفته، تشکیل شده­است. کوه هفتاد قله که بلندترین قله آن است 2686متر ارتفاع دارد و مهمترین رشته کوه این منطقه می باشد. این منطقه به دلیل دامنه تغییرات ارتفاعی از رویشگاههای گیاهی و زیستگاههای جانوری مختلف برخوردار می باشد. کوه برف شاه با ارتفاع 2993 متر بلندترین قله منطقه و پایین ترین نقطه آن دشت شمالی منطقه است که که ارتفاع آن 1677متر برآورد شده است. کوههای مهم منطقه عبارتند از کوه لته­در، کوه برزرد، کوه قنقال، موه سله بهر، کوه کارچان، کوه سیبک، کوه قادر، کوه دم شیر، کوه چنار، کوه پهنه، و دره های معروف آن علی خلیل، گزل در، بزندر، غزال، چکاک، سیبک، کفترخون، دال خونی نام دارند.

منطقه هفتاد قله با توجه به شرایط خاص و مجاورت با کویر مرکزی و میقان بویژه تالاب میقان و قرار گرفتن در محل زاویه چین خوردگی زاگرس و البرز مرکزی، از تنوع آب و هوایی و تغییرات دمایی بالایی برخوردار می باشد. این منطقه با داشتن زمستانهای طولانی سرد و تابستان های گرم و خشک دارای ویژگی های مشابه فلات مرکزی است. درجه حرارت هوا از (23-) درجه سانتیگراد تا(45+) درجه سانتیگراد در فصول مختلف نوسان دارد. میزان بارندگی سالانه منطقه 200تا 250 میلیمتر برآورد می گردد که بیشترین ریزشهای جوی در فصل زمستان و بهار که بخشی از بارندگی زمستانه در ارتفاعات به صورت برف ریزش می نماید. منطقه حفاظت شده هفتاد قله از نظر آب همواره با کمبود مواجه بوده­است. بطور کلی هیچگونه رودخانه دائمی در منطقه وجود ندارد. منابع تامین آب حیات­وحش عمدتاَ سنگاب­ها و چشمه ها می باشند. در این منطقه به دلیل ساختار زمین­شناسی و محدودیت تغذیه منابع آبهای زیرزمینی، چشمه های پرآبی که در طول سال بطور دائمی آب کافی در حد تامین دبی پایه یک رودخانه باشد وجود ندارد، لیکن تعدادی از چشمه های منطقه علیرغم دبی بسیار کم، دائمی می­باشند. چشمه­های معروف منطقه عبارتند از چکاب، سیبک، کاساب، بزخونی، قیاس، ادریس، چاله، کاساب بالا، ازنا، آبسر، دره بید و… می باشند.

منطقه حفاظت شده هفتاد قله بین چهار شهر بزرگ اراک، خمین، محلات و دلیجان با جمعیتی بیش از 500هزار نفر واقع شده است که علاوه بر شهرهای فوق تعداد 18آبادی و روستا دارای سکنه با جمعیت حدود 16296 نفر جلوه دیگری از سیمای منطقه حفاظت شده هفتاد قله را شکل می دهد که برخی از آن ها در داخل و بقیه در مرز و پیرامون آن قرار دارند. وابستگی شدید این جوامع به اراضی و مراتع جهات تامین مایحتاج زندگی و دامهای خود در طول سالیان متمادی بهره برداری بی رویه، موجبات تخریب و انهدام زیستگاهها را فراهم نوده است. شیوه دامداری سنتی و متحرک، پایین بودن سطح خدمات رسانی به روستاها و ضعف نهادهای مدیریتی منطقه از مهم ترین عوامل تخریب رویشگاهها و به تبع آن نابودی زیستگاهها و حیات وحش منطقه به شمار می روند.

منطقه حفاظت شده هفتاد قله از شمال و شمال غربی در محور اصلی تهران- جنوب و در مسیر بزرگراه اراک-تهران واقع شده و از این طریق شهرهای بزرگ اراک و قم به آن دسترسی دارند. سلفچگان که محل تقاطع محورهای اصلی ارتباطی اصفهان، قم، ساوه، تهران، اراک از سمت جنوب غربی در فاصله 40کیلومتری منطقه قرار دارد. شهرخمین از طریق جاده اراک-خمین و شهر محلات از طریق جاده آسفالته دودهک-خورهه به منطقه هغ=فتاد قله مرتبط می گردند.

پوشش گیاهی هر منطقه بیانگر سیر تاریخی و تکوینی آن در گذشته و مشخص کننده وضعیت زمین، آب و هوا، منابع آب، حیات وحش و حتی معادن می باشد. در بررسی فلور منطقه هفتاد قله در سه دوره رویش کامل، 205 گونه از گیاهان نهاندانه شناسایی شده اند. این گونه ها به 153 جنس از 41 خانواده تعلق دارند که 36 خانواده شامل 129جنس و 175گونه از گیاهان دولپه و 5خانواده شامل 24جنس و 30گونه از تک لپه ایها می باشند. بیشترین تنوع گونه ای به ترتیب مربوط به خانواده های کاسنی، نعناع، شب بو، گندمیان، چتریان، پروانه آسا، میخک، گاوزبان، لاله، میمون و آلاله می باشند.

گروهی از گونه های گیاهی منطقه دارویی هستند که مهمترین آنها، شیرین بیان، سوسن بر، کاکوتی، مریم نخودی، شاتره، ریواس، آلاله، بومادران، درمنه، صخره ای، شکرتیغال، خاکشی، منداب، ارمک، چشم خروس دانه ریز، خوشک، چترگندمی، بذرالنج، کمای ایرانی و شمعدانی از جمله گیاهان دارویی و معطر شناخته شده این منطقه می باشند.

فون منطقه از لحاظ بی مهرگان مورد مطالعه قرارنگرفته است لیکن بی مهرگان زیادی در منطقه به وضوح قابل رویت می باشند که بخش اعظم آن را بندپایان، بویژه حشرات تشکیل می دهند. مهره داران منطقه شامل ماهیان، دوزیستان، خزندگان، پرندگان، پستانداران است که تا کنون پژوهش مستقلی در خصوص وضعیت ماهیان، دوزیستان و خزتدگان منطقه انجام نشده است. لیکن گونه هایی از ماهیان و دوزیستان بخصوص قورباغه ها و وزغ در منطقه یافت می گردد. از خزندگان و از راسته سوسمارها نیز چند گونه آگاما در منطقه وجود دارند. از راسته مارها نیز برخی در این منطقه شناسایی شده که عبارت از مارهای قیطانی، شتری، گورخری، تیرک مار، جعفری، دشتی، افعی سوسن، تیرمار و گرزه مار(افعی) می باشند. منطقه هفتاد قله به دلیل برخورداری از توان اکولوژیکی و داشتن رویشگاهها و زیستگاههای مختلف کوهستانی و دشتی مجاورت با کویر و تالاب میقان و دارا بودن چهار عامل اصلی نیازهای زیست پرندگان، یعنی آب، غذا، پناهگاه و امنیت، موجب جذب پرندگان مهاجر و جوجه آور شده است که علاو بر پرندگان بومی، بیشترین جمعیت پرندگان مهاجر در فصل بهار و پاییز به این منطقه وارد می گردند. در این منطقه 71گونه پرنده از 26 خانواده شناسایی شده است که از نظر خانواده 5/34 درصد یعنی یک سوم خانواده های پرندگان ایران می باشد و بطور کلی 38درصد از پرندگان هفتاد قله بومی و 61درصد از آنها مهاجرند که 14درصد پرندگان مهاجر عبوری می باشند. برخی پرندگان این منطقه شامل عقاب طلایی، دلیجه، سارگپه، شاهین، هما، لیل، سنقر، انواع سنگ چشم ها، انواع سسک، انواع چکاوک، و چلچله، انواع توکاها، انواع زرد پر و سهره، بلدرچین، کبک، تیهو، کبوتر و قمری و کمرکلی و …. می باشد. گونه های مختلف پستانداران در منطقه هفتاد قله زیست می نمایند. که از گوشتخواران می توان به گرگ، شغال، روباه، کفتار، گربه وحشی، رودک، پلنگ اشاره نمود. البته در گذشته نه چندان دور یوزپلنگ و کاراکل نیز در این منطقه می زیسته اند. پستانداران بزرگ علفخوار منطقه نیز عبارت از کل و بز(پازن)، قوچ و میش، آهو و گراز می باشند. که سمبل حیوانات این منطقه کل می باشد.

در داخل منطقه حفاظت شده هفتاد قله، دو محدوده امن با مساحتی حدود16000 هکتار شناسایی و تعیین حدود گردیده است. محدوده امن شمالی با وسعتی معادل 9000 هکتار که تقریبا هسته مرکزی را در برگرفته و از مهم ترین زیستگاههای زمستانی حیات وحش هفتاد قله می باشد. محدوده امن جنوبی با وسعت 7000 هکتار در جنوب منطقه واقع شده که به لحاظ وجود چشمه­های مناسب و علوفه کافی و امنیت لازم، زیستگاه ییلاقی حیات وحش در منطقه است. قابلیت­ها و ظرفیت های بالقوه طبیعی و فرهنگی منطقه هفتاد قله از دیرباز مورد توجه بوده است. جاذبه های طبیعی منطقه که دارای چشم اندازهای زیبا، تنوع و شگفتی جوامع گیاهی و مامن انواع گوناگون پستانداران، پرندگان و خزندگان به ویژه پستانداران بزرگ علفخوار نظیر کل و بز و قوچ و میش می باشد و در واقع یک موزه و آزمایشگاه طبیعی برای علاقه مندان به طبیعت و علوم و دانش است.  هرساله گروهها و افراد بسیاری از علاقمندان، محققین و دانش پژوهان رشته های مختلف منابع طبیعی، محیط زیست، کشاورزی، علوم زمین و علوم جانوری از این منطقه بازدید و بهره برداری می نمایند. در فصول مختلف به خصوص بهار و تابستان نیز چندین هزار نفر از اهالی شهرها و روستاهای اطراف در گروههای دانشجوئی، دانش آموزی، کوهنوردی، کارکنان ادارات و کارخانجات از منطقه بازدید دارند. این منطقه به دلیل قابلیت ها و استعدادهای لازم مورد توجه شکارچیان خارجی و داخلی نیز می باشد و طی چندین سال اخیر دهها شکارچی از کشورهای مختلف جهان از این منطقه بازدید و بهره برداری نموده اند.

منطقه هفتاد قله به جهت اقلیمی دارای دوره های نسبتاَ طولانی و خشکی و یخبندان و همچنین اختلاف فاحش درجه حرارت می باشد که این امر باعث کوتاه شدن دوره رویش گیاهی منطقه گردیده است. این منطقه فاقد رودخانه دائمی و جاری بوده و در فصل گرما اکثر چشمه های آن خشک و بی آب می شوند. حضور دام بیش از حد ظرفیت مراتع آن هم بصورت مستمر در تمام فصول سال که جمعیت آن بالغ به هشتاد هزار راس برآورد می گردد بزرگترین عامل تهدید منطقه است که موجب تخریب بیش از حد پوشش گیاهان مرتعی در دشتها و هموارها گردیده است. شکار بی رویه، بوته کنی، تبدیل اراضی، جاده سازی، دامداری، خطوط انتقال نیرو و گاز نیز از دیگر عوامل تهدید این منطقه می باشد. منطقه هفتاد قله با وسعت قابل توجه، توپوگرافی ویژه وجود شهرها و روستاهای اطراف آن و همچنین عوامل متعدد تهدید، در حال حاضر با سه پاسگاه محیط بانی و تعداد اندک محیط بان تحت کنترل قرار دارد و علیرغم اهمیت و ارزشهای بیشمار، آنگونه که شایسته آن است تحت مدیریت قرار نداشته و ضرورت دارد هرچه سریعتر طرح جامع مدیریت آن تهیه شده و به لحاظ ساختار سازمانی و نیروی انسانی، امکانات و تجهیزات مورد توجه قرارگیرد.

ب) منطقه حفاظت شده (پناهگاه حیات وحش) موته

پناهگاه حيات وحش “موته” در نزدیکی روستاي گل‌چشمه محلات با مساحتي در حدود ۲۰۴,۳۵۰ هكتار مابين استانهاي اصفهان و مرکزي و در منطقه گلچشمه شهرستان محلات واقع شده است. اين منطقه بهترين زيستگاه آهو در ايران است كه براي رشد، تكثير و جلوگيري از انقراض آهوها اختصاص يافته‌ است. شرايط مساعد زيستي براي اين گونه پستاندار در دشتها و شوره‌ زارهاي منطقه توأم با حفاظت، ادامه زندگي را براي اين حيوان زيبا هموار ساخته و به عنوان گونه جانوري شاخص منطقه از آن ياد مي‌شود. وجود تپه ماهورها، تل‌ها و دشتهاي كوهستاني در موته امكان زندگي را براي گونه قوچ و ميش و صخره‌ها و ارتفاعات صعب العبور، زيستگاه خوبي را براي ادامه حيات كل و بز پديد آورده است. پناهگاه حیات وحش موته با وسعت ۲۰۴,۳۵۰ هکتار در شمال استان اصفهان، شمال غربی میمه و جنوب غربی شهرستان دلیجان قرار دارد. پناهگاه حیات وحش موته ما بین دو استان اصفهان و استان مرکزی قرار گرفته­است و روستای موته در مرکز پناهگاه قرار گرفته است. روستای موته با فاصله ۲۷۰ کیلومتر در جنوب غربی استان تهران و در کنار جاده اصفهان به تهران و در فاصله ۶۰ کیلومتری جنوب غربی شهرستان دلیجان و در فاصله ۴۵ کیلومتری شمال غربی شهر میمه واقع شده است.

پس از تشکیل کانون شکار ایران در سال ۱۳۴۳، محدوده‌ای با وسعت ۳۴۳,۹۴۰ هکتار شامل دشت ها، ارتفاعات و مراتع، واقع در حوزه استحفاظی استان های اصفهان و مرکزی به عنوان منطقه حفاظت شده موته انتخاب و در سال ۱۳۴۶ با تشکیل سازمان شکاربانی و نظارت بر صید، به تصویب شورای عالی شکاربانی و نظارت بر صید آن زمان رسید. در سال های پس از پیروزی انقلاب، سازمان حفاظت محیط زیست تغییراتی در حد و حدود منطقه ایجاد و در تاریخ ۱۳۶۱/۶/۲۱ با مساحت حدود ۲۰۴,۳۵۰ هکتار به منطقه حفاظت شده تبدیل و سرانجام بر اساس مصوبه شماره ۱۳۰ شورای عالی محیط زیست مورخ ۱۳۶۹/۱۲/۷ با همین وسعت به پناهگاه حیات وحش ارتقا سطح یافت. ۳ منطقه شور رباط ترک، شور آب باریک و سی کلفت جمعا به مساحت ۳۷,۰۰۰ هکتار بعنوان منطقه امن پناهگاه معرفی شده اند.

پناهگاه حیات وحش موته یکی از پر ارزشترین مناطق ایران به خصوص از نظر گیاهان منحصر به فرد و زیستگاهی مناسب برای زندگی آهو و منطقه ای برای تکثیر این گونه میباشد. پناهگاه حیات وحش موته دارای دو بخش مختلف است، یکی بخش جلگه ای و همواری ها که محل زیست آهو است، دیگری مناطق کوهستانی که محل زیست قوچ و میش و کل و بز میباشد. این منطقه از دو بخش کوهستانی و دشتی تشکیل شده است. بلندترین ارتفاعات منطقه حدود ۳۰۰۰ متر و کوتاهترین آنها تقریباً ۱۵۰۰ متر از سطح دریا می باشند که این اختلاف ارتفاع باعث پدید آمدن رویشگاههای مختلفی در منطقه شده و تنوع زیستی قابل توجهی را پدید آورده است. پناهگاه حیات وحش موته از لحاظ آب و هوایی منطقه ای است نیمه خشک که دارای تابستان های نسبتاً گرم و زمستانی سرد است. این منطقه بهترین زیستگاه آهو در ایران میباشد. علاوه بر حیات وحش، پوشش گیاهی و گیاهان و گلهای زیبا، منطقه موته دارای غارهای زیبایی به نام های دمه، یکه چاه و کوه سوخته صالح پیغمبر است. از ویژگیهای دیگر منطقه موته کانی سازی طلاست. ناحیه ای در شمال موته به وسعت ۱۶۰ کیلومتر مربع دارای ۹ منطقه طلا دار جدا از هم با حداکثر فاصله ۱۵ کیلومتر وجود دارد. طلاسازی در این منطقه وابسته به سنگهای اسیدی آذرین میباشد.

انواع گیاهان بوته‌ای و درختچه‌ای به ویژه درمنه و گون در این منطقه رویش دارند. تاکنون در مجموع ۴۷۸ گونه گیاهی متعلق به ۲۴۰ جنس و ۵۳ خانواده در این منطقه شناسایی گردیده است. نزدیک به ۲۷۰ گونه از این مجموعه از گونه های گیاهان دارویی مفید می باشند. از جمله آنها آویشن، کرفس کوهی، کاکوتی، کما، جاشیر، زرشک، گل اورانه، خاکشیر تلخ، تمشک، انجیر، ریواس

تا کنون ۱۴۲ گونه مهره دار شامل ۲۵ گونه پستاندار، ۸۸ گونه پرنده، ۲۵ گونه خزنده، یک گونه دوزیست و ۳ گونه ماهی در این منطقه شتاسایی شده است. گونه شاخص جانوری این منطقه آهو است، پناهگاه حیات وحش موته مهمترین زیستگاه آهو در کشور به شمار میرود. در جریان سرشماری زمستانه پستانداران در موته که در دیماه ۱۳۹۳ برگزار شد مجموعا ۱۱,۵۸۴ آهو، قوچ و میش، کل و بز و گراز در این منطقه شمارش گردید که این تعداد شامل ۵۱۸۰ آهو، ۵۱۰۲ قوچ و میش، ۱۲۶۷ کل و بز و ۳۵ گراز بوده است. این منطقه در گذشته زیستگاه گراز نبوده اما از حدود سال ۱۳۹۰ تعدادی گراز از زیستگاه­های اطراف و احتمالا استان مرکزی وارد موته شده و در حقیقت گرازها نیز به جمع پستانداران این منطقه اضافه شده اند. زیستگاه­های اصلی آهو در موته شامل شورآب باریک، شور رباط ترک، همواری موته، تپه ماهورهای منطقه سی کلفتی و دشت های اطراف گل چشمه می باشد. کل و بز، قوچ و میش از گونه های جانوری با جمعیت مناسب در این منطقه می باشند. ۲۵ گونه پستاندار متعلق به ۲۲ جنس از ۱۱ خانواده و ۴ راسته در این منطقه شناسایی شده است که عبارتند از آهو، قوچ و میش، کل و بز، پلنگ، گربه شنی، گربه پالاس، روباه معمولی، شغال، گرگ، کفتار، سمور، خرگوش، پایکا، تشی، هامستر دم دراز، هامستر خاکستری، جربیل بلوچی، جرد ایرانی، جرد لیبی، جرد ناخن زرد، جربیل بزرگ، موش خانگی، دوپای کوچک، پامسواکی برزگ و سنجاب درختی

در این منطقه تاکنون ۸۸ گونه پرنده متعلق به ۵۸ جنس و ۳۵ خانواده بشرح زیر شناسایی شده اند که برخی از این پرندگان بومی، برخی مهاجر و برخی بطور اتفاقی دیده شده اند. عقاب طلایی، عقاب دشتی (خاکی)، عقاب مارخور، سنقر سفید، سارگپه پابلند، سارگپه معمولی، کرکس کوچک، دال، دال سیاه، شاهین، دلیجه، لیل، بالابان، کبک، تیهو، درنا، هوبره، یلوه آبی، یلوه خالدار، سلیم طوقی کوچک، آبچلیک پاسرخ، آبچلیک تک زی، پاشلک بزرگ، کوکر شکم سیاه، کبوتر چاهی، یاکریم، کوکو، جغد کوچک، شبگرد معمولی، بادخورک کوهی، بادخورک معمولی، زنبورخوار معمولی، زنبورخوار گلوخرمایی، سبزقبا، ماهی خورک کوچک، هدهد، چکاوک شاخدار، چکاوک سنگلاخ (بیابانی)، چکاوک کوچک، چکاوک پنجه کوتاه، چکاوک آسمانی، چکاوک کاکلی، پرستو، چلچله بیابانی، چلچله کوهی، دم جنبانک ابلق، دم جنبانک شکم زرد، سنگ چشم خاکستری کوچک، سنگ چشم کله سرخ، دم سرخ، سسک جنبان، سسک درختی کوچک، سسک بیابانی، مگس گیر خالدار (راه راه)، طرقه بنفش، چکچک، چکچک بیابانی، چکچک پشت سفید، چکچک گوش سیاه، چکچک ابلق، چکچک سرسیاه، چکچک ابلق جنوبی، چکچک دشتی، چکچک دم سرخ، دم سرخ سیاه، دم سرخ معمولی، سینه سرخ ایرانی، کمر کلی بزرگ، کمر کلی کوچک، زرده پر کوهی، زرده پر تالابی، زرده پر لیمویی، زرده پر سرسیاه، سهره صورتی، گنجشک خانگی، گنجشک کوهی، سار، پری شاخ، زاغی، زاغ نوک سرخ، غراب، کلاغ سیاه، کلاغ ابلق، حواصیل خاکستری، اگرت کوچک، اگرت بزرگ، غاز خاکستری

تاکنون در پناهگاه حیات وحش موته ۲۵ گونه خزنده متعلق به ۲۲ جنس و ۱۰ خانواده بشرح زیر شناسایی شده اند. لاک پشت مهمیزدار غربی، لاک پشت برکه ای خزری، مارمولک ها، بزمجه بیابانی خزری، جکوی دم کند، جکوی دم زبر، مزالینای دم دراز بیابانی، ارمیاس ایرانی، آگامای پولک درشت صخره ای، آگامای قفقازی، آگامای چابک، آگامای وزغی خاکستری، اسکینگ قرمز نشان، اسکینگ علفزار، مار بوآی شنی، مار پلنگی، تیرمار بیابانی، شترمار شیرازی، تیرک مار، چلیپر، طلحه مار، یله مار، گرزه مار، مار شاخدار ایرانی، مار جعفری

از دوزیستان تنها یک گونه به نام وزغ سبز عربی از خانواده Bufonidae و راسته Anura در پناهگاه حیات وحش موته وجود دارد. با توجه به محدودیت منابع آبی تنها ماهی زرده پر، کوای و خیاطه در این منطقه شناسایی شده اند.

عبور جاده آسفالته از میان پناهگاه موته این زیستگاه ارزشمند را به دو قسمت تقسیم و ارتباط اکولوژیک مابین دو سمت جاده را تا حد زیادی قطع نموده است. این جاده تا ۳۰ سال قبل تنها یک مسیر خاکی و ناهموار برای دسترسی بومیان منطقه بود که با موافقت مدیران وقت سازمان محیط زیست به یک جاده ترانزیتی و آسفالته تبدیل گردید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *