آسیاب های آبی محلات

آسیاب های آبی محلات

محلات زمانی دارای آسياب هاي آبی زیادی بود. اما حالا کمتر اثري از آثار اين آسياب­ها باقي نمانده است. اکنون قريب به چهار آسياب بادي و قديمي از بين رفته است و پنجمي هم در آستانه تخريب است. آسياب بهرامي، يکي از بزرگ ترين آسيابهاي محلات بود که خراب شد. آسياب جمبيل، آسياب دوغي، آسياب آبروئه بقیه آسياب هايي هستند که بر اثر بي توجهي از بين رفته اند. و حالا، حال پنجمين آسياب آبي اين شهرستان خوب نيست. آسياب هاي آبي جزو قديمي ترين و ارزشمندترين آسياب هاي ايران است که براي آسياب گندم، جو و ساير غلات مورد استفاده قرار مي گرفتند.

الف) آسیاب سرچشمه (آسیاب مشهدی علی)

يکي از اين آسياب هاي آبي در شهرستان محلات واقع شده که قديمي ترين آسياب آبي استان مرکزي است و در سال 1387 به عنوان اثر ملي ثبت شده است. آسیاب آبی در بخش شمالی شهرمحلات و در نزدیکی چشمه پرآبی به نام سرچشمه واقع شده است و آب مورد نیاز خود را نیز از همین چشمه تامین می­کند و از چهار قسمت تنوره، استراحتگاه و انبار و اصطبل تشکیل شده است و متعلق به دوره­ی صفوی می باشد. آسیاب آبی سرچشمه در بخش شمالی شهر محلات و در نزدیکی سرچشمه واقع شده­ است و آب مورد نیاز خود را نیز از همین چشمه تأمین می­کند. ابعاد آسیاب مذکور با احتساب حوضچه و راه آب آن 7×20 متر است که در راستای شمالی- جنوبی ساخته شده و ارتفاع آن نیز به 5/3 متر می­رسد. این آسیاب از چهار قسمت تنوره، آس، استراحتگاه و انبار و اصطبل تشکیل می­ شود. معماری اصلی بنا شامل دو اتاق مستطیل شکل با ابعاد 5×7 و 5/3×5 متر و حوضچه آبی با ابعاد 2×2 متر است که از طریق راه آبی به طول 8 متر به محل سنگ آسیاب متصل می­ شود. سنگ آسیاب در انتهای اتاق دوم (اتاق کوچکتر) واقع شده ­است . دو ضلع شمالی و غربی این اتاق را به صورت دو حجره طاق­دار ساخته­ اند و بر روی آن پوششی گنبدی ساخته­ اند. این اتاق با استفاده از سنگ­های تراش­ خورده مکعب شکل با ابعاد مختلف ساخته شده که ابعاد بزرگترین آن­ها 15×50 سانتیمتر است. به طور کلی مصالح ساختمانی این آسیاب را سنگ، آجر، ساروج، گل، چوب و فلز تشکیل می­ دهد. آسیاب آبی سرچشمه محلات قدیمی­ترین آسیاب در نوع خود در سطح استان مرکزی است که تا سالیان اخیر نیز به فعالیت خود ادامه می­داده ­است. آسیاب مذکور متعلق به دوران صفویه می­باشد. متاسفانه اين آسياب تاريخي در چند سال اخير با بي توجهي هايي رو به رو بوده است و از آن جا که مالک خصوصي دارد و هنوز به تملک درنيامده است، در حال تبديل شدن به مخروبه و زباله داني است و حال و روز خوشي ندارد و همچنان اقدامي براي حفظ اين بنا انجام نشده است. آسیاب مذکور در سال 1387 و با شماره ثبتی 23786 در فهرست آثار ثبتی استان مرکزی قرار گرفته ­است.

ب) آسیاب حاج محمود

بنای مذکور در محلات بالا، خیابان شهید محلاتی و در کنار کوچه گلستان 18 واقع شده­است. آسیاب در راستای شمال­ غربی- جنوب­ شرقی ساخته شده­ است و ارتفاع باقی­مانده آن نیز به 3 متر می­رسد. آسیاب امروز در وضعیت نیمه خراب به سرمی­ برد و آنچه از آن باقی­مانده شامل دو اتاق و راه آبی به طول 9 متر می­باشد. اتاق بزرگتر با ابعاد 5/4×3 متر بوده و سنگ آسیاب در انتهای آن قرار گرفته­ است. اتاق کوچکتر نیز دارای ابعاد 5/5×5/1 متر می­باشد. ورودی بنا در جهت جنوب­ غربی قرار گرفته­ است. مصالح اصلی به کار رفته در بنا شامل سنگ، ساروج، گل و چوب می­باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

14 + 9 =